Trong khi Phật Thích Ca Mâu Ni ở tại Chi Thụ Cấp Cô Độc Viên, một vị Bà La Môn nọ có một người con gái mười bốn, mười lăm tuổi, ngày thường đoan chính, thông minh, lại có tài ăn nói, trong toàn quốc có thể nói là không ai sánh bằng. Cô đột nhiên thân mắc trọng bệnh, không lâu sau thì chết.

Cha mẹ rất yêu thương cô gái, hơn cả sinh mạng của chính mình, phàm là có bất kỳ ưu sầu nào, chỉ cần nhìn thấy con gái là ưu sầu khổ não trong lòng lập tức tiêu tan. Đối diện với cái chết đột ngột của con gái, cha mẹ cô trong lòng đau khổ khó mà diễn tả được, mỗi ngày đều khóc lóc nỉ non vô cùng thương tâm, chẳng ngờ vậy mà bị điên, cả ngày đi loạn lung tung khắp nơi.

Có một hôm ông ta tới chỗ ở của Phật Đà, vừa nhìn thấy Phật Đà, lập tức thần trí thanh tỉnh, liền hướng tới Phật Đà mà quỳ lạy. Người cha đau khổ này nói: “Tôi không có con trai, chỉ có đứa con gái này, tôi yêu quý nó như châu ngọc mà nâng niu trong lòng bàn tay, nó làm tôi quên hết tất thảy ưu sầu. Thế mà bỗng nhiên mắc trọng bệnh, ở ngay trước mắt bỏ tôi mà đi, gọi không tỉnh, nói không thưa, hai mắt nhắm lại, thân thể lạnh lẽo, không còn hơi thở. Mặc cho tôi gọi trời trời không thấu, gọi đất đất chẳng thưa, buồn bực thống khổ trong lòng không sao hình dung được, khó có thể nhẫn nại, chỉ mong Thế Tôn giải khai ưu sầu của tôi.” Thanh âm của ông nghẹn ngào, lệ rơi khắp mặt, khiến cho người nghe cũng cảm thấy hai mắt rưng rưng.

Phật Đà liền khai thị cho ông, thế gian có bốn sự việc chẳng thể dài lâu:

Thứ nhất, hữu thường thì tất vô thường.

Thứ hai, giàu sang chẳng thể lâu bền.

Thứ ba, hội hợp thì tất biệt ly.

Thứ tư, người khỏe mạnh rồi cũng sẽ chết.

Thứ nhất, “Hữu thường thì tất vô thường”. Chính là nói rằng, bất cứ sự vật gì tồn tại thì cũng không thể nào mà vĩnh viễn không thay đổi, liên tục bảo trì nguyên trạng, trong mỗi khoảnh khắc đều đang thay đổi, bản chất sẽ từ từ biến đổi, cuối cùng sẽ tiêu mất. Ví như thân thể chúng ta có sự trao đổi chất, trải qua sinh lão bệnh tử, cuối cùng sẽ biến mất trên thế gian này; sông núi, địa cầu, vũ trụ, mỗi một khoảnh khắc đang trải qua quá trình thành trụ hoại không, sinh trụ dị diệt.

Thứ hai, “Giàu sang chẳng thể lâu bền”. Chính là nói rằng dù cho người nào đó đại phú đại quý ra sao, cuối cùng đều sẽ lụn bại đi xuống. Tục ngữ nói: “Không ai giàu ba họ”, trừ phi đời đời làm việc tích đức, thì mới có thể bảo trì đời đời con cháu vinh hoa phú quý. Nhưng mà những kẻ phàm phu chúng ta đều có tâm tham lam keo kiệt, đã có còn muốn nhiều hơn, được nhiều rồi còn muốn vĩnh viễn. Cho nên, không làm bố thí thì phú quý sẽ không lâu dài.

Thứ ba, “hội hợp tất sẽ biệt ly”. Họ hàng gia quyến sống cùng nhau, hoặc là bạn bè thân thích vãng lai, có một ngày đều sẽ ly tán, đó gọi là “Vô bất phá chi gia, vô bất bại chi quốc” (Tạm dịch: Không có dòng họ nào mà không suy tàn, không có quốc gia nào mà không chiến bại). Nhất là khác biệt về tuổi tác, đứa trẻ lớn lên thường thường sẽ rời xa quê hương mưu sinh, để lại cha mẹ tuổi già ở lại trông chừng ruộng vườn quê nhà, cho dù sinh sống cùng một chỗ, thì cuối cùng cũng sẽ sinh ly tử biệt.

Thứ tư, “người khỏe mạnh rồi cũng sẽ chết”. Bất luận trẻ trung thế nào, thân thể cường tráng ra sao, chung quy thì vẫn sẽ phải chết; cho dù có sống lâu hơn nữa, cuối cùng vẫn chết thôi. Cho dù là ai, từ khi sinh ra đã bị phán bản án tử hình, cái “Chết” luôn luôn ở bên cạnh uy hiếp. Cho nên con người ta lúc sinh thời thì nên giải quyết cho sớm hậu sinh đại sự, chính là sinh cũng an, tử cũng an, gọi là “Triêu văn đạo, tịch khả tử.” (Tạm dịch: Buổi sáng được nghe đạo thì đến tối chết cũng an lòng).

Bởi vậy Phật Đà có bốn câu kệ:

Thường giả giai tẫn, cao giả diệc đọa, hội hợp hữu ly, sinh giả tất tử.

 Vị Bà La Môn cung kính lắng nghe những lời kệ mà Phật Đà giảng cho ông, tâm tư liền được giải khai, sau trở thành một tỳ kheo, cuối cùng chứng đắc được quả vị La Hán.

Tiểu Mai

Xem thêm: